အဘိဓမၼာ မွတ္တမ္း

ပရမတၳတရား (၄)ပါး

၁။ စိတ္- အက်ဥ္း (၈၉)ပါး၊ အက်ယ္(၁၂၁)ပါး
၂။ ေစတသိက္ -၅၂ပါး
၃။ ရုပ္- ၂၈ ပါး
၄။ နိဗၺာန္

ဘုံေလးမ်ဳိးႏွင့္ ျဖစ္ေပၚေလ့ရွိေသာစိတ္

၁။ ကာမဘုံ ကာမစိ္တ္ (၅၄)ပါး
၂။ ရူပဘုံ ရူပစိတ္ (၁၅)ပါး
၃။ အရူပဘုံ အရူပစိတ္ (၁၂)ပါး
၄။ ေလာကုတၱရာ (အ၀တၳာ)ဘုံ ေလာကုတၱရာစိတ္ အက်ဥ္း(၈)ပါး၊အက်ယ္(၄၀)ပါး

စိတ္အက်ဥ္း (၈၉) ပါး၊ အက်ယ္ (၁၂၁)ပါး

ကာမစိတ္ (၅၄)ပါး
ရူပစိတ္ (၁၅)ပါး
အရူပစိတ္ (၁၂)ပါး
ေလာကုတၱရာစိတ္ အက်ဥ္း (၈)ပါး စုစုေပါင္း - ၈၉ပါးျဖစ္၏။
ေလာကုတၱရာစိတ္ အက်ယ္ (၄၀)ႏွင့္ အေပၚစိတ္သုံးမ်ဳိး ေပါင္းပါကစိတ္အက်ယ္- ၁၂၁-ပါးျဖစ္၏။

ကာမဘုံႏွင့္ ျဖစ္ေပၚေသာ စိတ္အေၾကာင္း

ကာမဘုံသည္ (၁၁)ဘုံရွိသည္။

၁။ နတ္ျပည္ -၆-ဘုံ၊ (စတုမဟာရာဇ္၊ တာ၀တိ ံသာ၊ ယာမာ၊ တုသိတာ၊ နိမၼာနရတီ၊ ပရနိမိၼတ၀သ၀တၱီ)
၂။ လူ - ၁-ဘုံ
၃။ အပါယ္- ၄-ဘုံ (ငရဲ၊ တိရ စၦာန္၊ ၿပိတၱာ၊ အသုရကယ္)
စုစုေပါင္း ၁၁ဘုံေသာေနရာမ်ားကုိ ကာမဘုံဟုေခၚသည္။
ကာမဘုံဟူသည္ လုိခ်င္မႈအားႀကီးေသာ သတၱ၀ါမ်ား ေနထုိင္ေသာေနရာျဖစ္သည္။ လုိခ်င္မႈအားႀကီးေသာ သတၱ၀ါးတို႔အတြက္ ေန႔စဥ္ျဖစ္ေလ့ရွိေသာ စိတ္မ်ားကုိ အဘိဓမၼာနည္းအရ စိစစ္ၾကည့္ေသာအခါ

၁။ အကုသိုလ္စိတ္ ၁၂-ပါး
၂။ အဟိတ္စိတ္ ၁၈-ပါး
၃။ ကာမေသာဘနစိတ္ ၂၄-ပါး

စုစုေပါင္း အထက္ေဖၚျပပါ ၅၄-ပါးေသာစိတ္တို႔တြင္ တစ္ပါးပါးေသာစိတ္မ်ား ျဖစ္ေပၚခ်ဳပ္ေျပာက္လ်က္ စီးဆီးေနေသာ ျမစ္ေရအလ်ဥ္ကဲ့သုိ႔ အျမဲတစဥ္ျဖစ္ပ်က္လ်က္ေနေပသည္။
စိတ္သည္ တစ္ပါးျဖစ္ၿပီးမွေနာက္စိတ္တခုေပၚလာျခင္းျဖစ္သည္။ တၿပိဳင္နက္တည္း စိတ္ႏွစ္ခုျဖစ္ရုိထုံးစံမရွိပါ။ သုိ႔ေသာ္စိတ္ျဖစ္စဥ္သည္ လြန္စြာပင္ လ်င္ျမန္လွေသာေၾကာင့္တၿပိဳင္နက္ပင္ ျဖစ္ေနေလသလားဟုထင္ျမင္ေန ရသည္။ ကာမဘုံသားမ်ား၏ စိတ္အစဥ္သည္ မေကာင္းမႈ ေကာင္းမႈအျမဲဒြန္တြဲ၍ ေနေလသည္။ မေကာင္းေသာ စိတ္ျဖစ္ပုံကုိ ၾကည့္ပါက ေအာက္ပါအတုိင္း ေတြ႔ရွိနိဳင္သည္။

အကုသိုလ္စိတ္ (မေကာင္းေသာစိတ္) ၁၂ပါး

၁။ ေလာဘမူစိတ္ ၈ပါး (အလုိက်မႈ-လုိခ်င္မႈ)
၂။ ေဒါသမူစိတ္ ၂ပါး ( အလုိမက်မႈ)
၃။ ေမာဟမူစိတ္ ၃ပါး (ေတြေ၀မႈ-မသိျခင္း)


ကာမဘုံသားမ်ားသည္ ငါပါးေသာ အာရုံတုိ႔ျဖင့္ လုိခ်င္မႈ- အလုိက်မႈျဖစ္ေသာအခါ ေလာဘမူစိတ္ျဖစ္သည္ဟု ေခၚသည္။ ေလာဘမူ-ဟူသည္ လုိခ်င္မႈအရင္းခံ ပဓာနျဖစ္ေသာစိတ္ျဖစ္သည္ဟူလုိ။ လုိခ်င္မႈ-အလုိက်မႈျဖစ္ ပုံသည္ ၈-မ်ဳိးျဖစ္သည္။

ေလာဘမူစိတ္ -၈ပါး

၁။ ေသာမနႆ သဟဂုတ္ ဒိ႒ိဂတ သမၸယုတ္ အသခၤါရိက ေလာဘမူစိတ္-၁ပါး
၂။ ------------------------- သသခၤါရိက ------------------------
၃။ ေသာမနႆ သဟဂုတ္ ဒိ႒ိဂတ ၀ိပၸယုတ္ အသခၤါရိက ေလာဘမူစိတ္-၁ပါး
၄။ -------------------------- သသခၤါရိက ------------------------
၅။ ဥေပကၡာ သဟဂုတ္ ဒိ႒ိဂတ သမၸယုတ္ အသခၤါရိက ေလာဘမူစိတ္ -၁ပါး
၆။ -------------------------- သသခၤါရိက --------------------------
၇။ ဥေပကၡာ သဟဂုတ္ ဒိ႒ိဂတ ၀ိပၸယုတ္ အသခၤါရိက ေလာဘမူစိတ္ -၁ပါး
၈။ --------------------------- သသခၤါရိက --------------------------

ရွင္းလင္းခ်က္

ေသာမနႆဟူသည္ ေပ်ာ္ရႊင္၀မ္းေျမာက္ျခင္း၊ အားတက္သေရာရွိျခင္း ဟူလုိ။
သဟဂုတ္ဟူသည္ သဟဂတ- အတူတကြျဖစ္ျခင္း ဟူလုိ။
ဒိ႒ိဂတဟူသည္ မိစၦာဥာဏ္ကုိ ဆုိလုိျခင္း ဟူလုိ။
သမၸယုတ္ဟူသည္ အတူတကြျဖစ္ျခင္း ဟူလုိ။
၀ိပၸယုတ္ ဟူသည္ အတူတကြမျဖစ္ျခင္း ဟူလုိ။
အသခၤါရိက ဟူသည္ ကုိယ္တုိင္းျပဳလုပ္ျခင္း ဟူလုိ။
သသခၤါရိက ဟူသည္ တပါးသူတုိက္တြန္းျခင္း (ပေယာဂပါျခင္း)။
ဥေပကၡာဟူသည္ ႏွစ္သက္၀မ္းေျမာက္မႈ မရွိျခင္း

ေလာဘမူစိတ္ျဖစ္ပုံ

ႏွစ္သက္၀မ္းေျမာက္စြာ (ေသာမနႆ) သံသရာျပစ္မရွိဟု ယူ၍( ဒိ႒ိဂတသမၸယုတ္) မိစၦာစာရမႈ အဒိႏၷဒါနမႈ တုိ႔ကုိျပဳက်င့္ရာ၌ မတုိက္တြန္းရဘဲ ရွိလွ်င္ (အသခၤါရိက) ပဌမေလာဘမူစိတ္ျဖစ္သည္။
သူတစ္ပါးတုိက္တြန္း၍ ျပဳရသည့္အတြက္ (သသခၤါရိက) ဒုတိယေလာဘမူစိတ္ ျဖစ္သည္။
ႏွစ္သက္၀မ္းေျမာက္စြာ (ေသာမနႆ) သံသရာအျပစ္ရွိမွန္း သိ၍ (ဒိ႒ိဂတ ၀ိပၸယုတ္) မိစၦာစာရမႈ အဒိႏၷဒါနမႈ တုိ႔ကုိျပဳက်င့္ရာ၌ မတုိက္တြန္းရဘဲ ရွိလွ်င္ (အသခၤါရိက) တတိယေလာဘမူစိတ္ႏွင့္ တုိက္တြန္းရလွ်င္ (သသခၤါရိက) စတုတၳေလာဘမူစိတ္တုိ႔ျဖစ္သည္။
ႏွစ္သက္၀မ္းေျမာက္ျခင္းမရွိဘဲ (ဥေကၡာ) အေပၚတုိင္း ေလးမ်ဳိးျဖစ္သည္။

ေလာဘႏွင့္ ဆႏၵ

ေလာဘ၏လုိခ်င္မႈသည္ အေစးရွိ၏။ ဆႏၵ၏လုိခ်င္မႈသည္ အေစးမရွိ။ ထုိ႔ေၾကာင့္ တြယ္တာၿငိကပ္ တပ္မက္မႈပါ ေသာလုိခ်င္မႈသည္ ေလာဘ၏ သေဘာတည္း။ အာရုံကုိ ျပဳလုိရုံမွ် ရလုိရုံမွ်သည္ ဆႏၵ၏ သေဘာတည္း။

ကာမဘုံသားမ်ား လုိခ်င္မႈေလာဘစိတ္ျဖစ္လာလွ်င္ ေလာဘမူစိတ္ (၈)ပါးတုိ႔တြင္ တစ္ပါးပါးျဖစ္သည္။ မိမိကုိယ္တုိင္ ေလာဘျဖစ္လာလွ်င္ စစ္စစ္ၾကည့္ပါ။ အလုိက်မႈ ေလာဘျဖစ္သူတုိင္း အလုိမက်ျခင္း ေဒါသမူစိတ္-၂-ပါးလည္း ျဖစ္တက္သည္။

ေဒါသမူစိတ္- ၂ပါး

၁။ ေဒါမနႆ သဟဂုတ္ ပဋိဃ သမၸယုတ္ အသသခၤါရိက ေဒါသမူစိတ္ ၁ပါး
၂။ ။ ။ သသခၤါရိက ေဒါသမူစိတ္ ၁ပါး

ရွင္းလင္းခ်က္

ေဒါမနႆဟူသည္ မသာယာဘြယ္သေဘာတည္း။ စိတ္အလုိမက်သည့္အခါတုိင္း ခံစားရသည့္ေ၀ဒနာသည္ မသာယာဘြယ္ျဖစ္သည့္အတြက္ ေဒါမနႆျဖစ္ရသည္။
ပဋိဃဟူသည္ ေဒါသေစတသိက္ကုိ ပဋိဃေခၚသည္။ ေဒါသအရွိႀကီးလာလွ်င္ ႀကီးသေလာက္ နည္းလွ်င္ နည္းသေလာက္ ရုပ္အဆက္ဆက္ ထိခုိက္ေလာင္ကြ်မ္းကာ မ်က္စိ မ်က္ႏွာမ်ား နီျမန္းလာေအာင္ ဖ်က္ဆီး တက္၏။ ထုိ႔ေၾကာင့္ ပဋိဃ-ဟုေခၚသည္။
ေဒါသမူစိတ္ျဖစ္ပုံ
ပါဏာတိပါတအမႈသည္ ေဒါသမူစိတ္ေၾကာင့္ျဖစ္သည္။ ထုိ႔ေၾကာင့္ တုိက္တြန္းမႈ ပါလွ်င္ ပဌမေဒါသမူစိတ္ျဖစ္ ၏။ တုိက္တြန္းမႈပါလွ်င္ ဒုတိယ ေဒါသမူစိတ္ျဖစ္၏။

သတိျပဳရန္

အခ်ဳိ႔လူတုိသည္ မိမိရန္သူတစ္ေယာက္ ေသေၾကပ်က္စီးလွ်င္ အင္မတန္ ေပ်ာ္ရႊင္ၾကသည္။ တရားႀကီးတို႔သည္ ၿပဳံးလ်က္ပင္ သတ္ဖုိ႔ရန္ အမိန္႔ခ်တတ္ၾကသည္။ ကေလးတုိ႔သည္ ရယ္ကာေမာကာႏွင့္ သားငွက္ကေလးမ်ား ပစ္ခတ္ၾကသည္။ ထုိအခါ ေသာမနႆႏွင့္ယွဥ္၍ သတ္ျဖတ္မႈျပဳၾကေလးသလားဟု ယုံမွားဖြယ္ရွိသည္။
အမွန္မွာ ထုိသုိ႔၀မ္းေျမာက္၀မ္းသာ သတ္ျဖတ္ရာ၌ ၀မ္းေျမာက္၀မ္းသာ သေဘာက်မႈကား ေလာဘမူ ေသာမနႆစိတ္မ်ားတည္း။ သတ္ျဖတ္ေၾကာင္း စိတ္မွာ ေဒါမနႆႏွင့္ တကြျဖစ္ေသာ ေဒါသမူ စိတ္သာျဖစ္သည္။
အလုိက်ျခင္း ေလာဘ၊ အလုိမက်ျခင္း ေဒါသ ျဖစ္တက္ေသာ ကာမဘုံသားမ်ားသည္ ေတြေ၀မႈေမာဟ အားႀကီးေသာေၾကာင့္သာ ေလာဘႏွင့္ ေဒါသျဖစ္ရျခင္း ျဖစ္ေပသည္။

ေမာဟမူစိတ္ ၂-ပါး

၁။ ဥေပကၡာ သဟဂုတ္ ၀ိစိကိစၦာသမၸယုတ္ စိတ္တစ္ခု
၂။ ဥေကၡာ သဟဂုတ္ ၪဒၶစၥ သမၸယုတ္ စိတ္တစ္ခု

ရွင္းလင္းခ်က္

ဘုရား တရား သံဃာ သိကၡာပုဒ္ ခႏၶာ အာယတန ဓာတ္ သစၥာ ပဋိစၥသမုပၸါဒ္တုိ႔၌ ယံုမွားျခင္းကုိသာ ၀ိစိကိစၦာ ျဖစ္သည္။ ထုိထုိကိစၥ ထုိထုိစာေပ ႀကံစည္မႈ စသည္တုိ႔၌ ပုိင္နိဳင္စြာ မဆုံးျဖတ္နိဳင္ျခင္းကား ၀ိစိကိစၦာအတု တည္း။
ဥဒၶစၥဟူသည္ အာရုံတစ္ခုခုအေပၚ၌ ၿငိမ္သက္စြာ မတည္နိဳင္။ တံခြန္တုိင္၌ ဆြဲထားေသာ တံခြန္သည္ ေလတုိက္ တုိင္း လြင့္ကာ လြင့္ကာ ေကာင္းစြာမတည္သကဲ့သုိ႔တည္း။

ဆက္ရန္ရွိေသးသည္။ ေမွ်ာ္….

ေလးစားစြာျဖင့္
ဖိုးသား

19.01.2009, MON:, 09:11:51 AM